CookiesAccept

NOTE! This site uses cookies and similar technologies.

If you not change browser settings, you agree to it. Learn more

I understand

           Handen michelangelo links  

       Feduutsie

 

Voor de Groninger schrijfwedstrijd van 2007 hebben we het  verhaal “Tieden” geschreven.

Tieden veranderen, of nait?

As joe wel ains luustern noar de verhoalen van oldere mensken, din zeggen ze voak dat vrougertieden alles beder was.

Mien grootvoader van moekes kaant het joaren vlasken op vlasfebriek in n Daam. Van het vlasolie wer olie veur vaarf moakt en van de vezels wer linnen moakt. Het was zwoar en miezeg waark. Het roten onder wodder gaf veul stinkerij en in febriek kregen veul arbeiders vlaskoors van het stoeven van de vlasdailtjes. Al veur twijde wereldoorlog kwam de klad in de vlas. Bie het moaken van vaarf wer vlaseulie vervangen deur nijmoods materioal en de opkomst van ketoen en nylon moakte dat het linnen oet de groatie viel. Wel wel ains ol linnengoud wasken en streken het begript wel woarom mensken overstapten op naiermootse ketoen en nylon. Tegenswoordeg is linnen wer hail dail in en wordt het weer veul bruukt.

Moar mien grootvoader kwam op stroat te stoan. Het was moar goud dat mien grootmoe smangs oet ging te boakeren, aans was het armoudje troef worren. Steun was in dai tied nog nait zo goud regelt als in dizze aiw. Laang het grootvoa nait bie hoes west. Hai was as lözze aarbaider aalderwegens aan het waarks woar wat te verdainen was, zoas bie onderholt van wegen, in hoaven en als grondwaarker. Op t lest het zien schoonzeun der veur zörgt dat hai bie Nanninga keukenfebriek aan t waark kwam as veger.

Vlasfebriek het nait laang in n Daam stoan. Strokartonfebriek De Eendracht het het langer volholden al wer er al vanoaf het oafbranden van olle strokartonfebriek in 1976 gain stro meer bruukt veur het moaken van karton. Noa sikkom 100 joar is ook aan De Eendracht een ènd kommen. Aarbaiders kwammen ook nou op stroat, moar dizze rais wer der een buld meer kommotie om moakt. Ook over aluminiumfabriek in Delfziel wordt veul proat. Waarkgelegenhaid is een hait hangiezer in dizze kontrainen. Zulfs in Den Hoag wordt er over proat. Zollen ze zich ook zo drok moakt hebben dou vlasfebriek over de kop ging en veul ongeschoulde aarbaiders op zuik mozzen noar ander waark? Ik leuf nait dat ze mien grootvoader een leergang sòllisitaaiern hebben aanboden. Wat dat aanbelangt binnen tieden hail aans worden.

Bie mien grootollu was het gain vetpot, moar as dòkter laangs kwam of ain ander, kon hai deurentied aanschoeven. Der was altied genog te eten terwiel dat er ook nog óttjes veur het zwien overbleven. Ik leuf nait dat er dou een eterijbaank was, en as dai der al was, din was vast bie grootollu een steunpunt west.

Vlasfabriek stond in n Daam op iesboanterrain. ’s Winters as der gain vlas te verwaarken was ston boudel onder wodder en kon der scheuvelt worren. Nou stoan der dikke hoezen. Zollen mensken dai der nou wonen wel waiten hou de vlasaarbaiders deur schript hebben? Grös van lu dai der nou wonen binnen widde boorden lu, en waiten misschain nait ains woar linnen van mokt wort.

Grootvoa is nait old worden. Hai het nog gain twai joar van Drees trokken dou hai oet tied kwam. Hai har last van het wodder en wol der nait mit noar dòkter. Loaten wie hopen dat manlu in dizze tieden gewoon noar dòkter goan, want aan t wodder kin tegensdoordeg veul doan worden.

Wie gingen vrouger nait op vekaanzie. Ollu brochten mie met een taze met klaaier noar femilie op boerenploats op t Schild. Mooie tieden waren dat. Oom en taande hadden een baauwploats moar ook melkkouen. Kin mie herinneren dat er nog peerden rondlaipen moar ploug wur al trokken deur trekker. Melkvee werd noa verloop van tied vot doan. Boerderij stond te ver van weg oaf, en in Den Hoag hadden ze bedocht dat melkbussen vervangen worren mossen deur melktanks. Het kon nait oet om veur dai poar kouen een verharde opree te moaken zodat melkauto bie boerderij kon kommen. Nait lang doarnoa kwammen quota veur melk en mis en dat soort boudel. Boer wer der boukholder bie. Tegenswoordeg begunnen boeren nou ook met verbaauwen van roapzoad. Knappe koppen hebben oetdokterd dat auto’s door ook op rieden kinnen. Tulpebollen, struisvogels en kangeroes zug ik ook aalt voaker op het grunneger laand. En zowoar wordt er ook weer meer vlas verbaauwd. Mien grootvoader har wel road waiten met dat vlas.

Schoonvoader het vatteg joar waarkt op koabelfabriek. Koabels werren dou nog mokt mit een koperen kern mit pampier en droad deromhin. In de leste joaren dat hai waarkt het wer der al overgoan op glasvezel. Veur grootvoader zol der veul waark west wezzen as hai nog leefde om alle koabels in grond te vervangen deur de naie glasvezelkoabels. Dat tegenswoordeg zulfs zunder koabels over ver proat kin worden en stroombraifkes verstuurd kinnen worden kinnen wie moar zunneg aan begriepen.

De veurollen van mie en mien kerel binnen in laankmanstieden oet Duutslaand en Frankriek noar Nederland kommen. Aan mien kaant van femilie wordt docht dat mien betovergrootvoader ènd 17de aiw noar Nederland vlochten is omdat hai als Pruisisch onderdoan hail laank in dainst har motten terwail hai laiver op meuln waarkte. Oostvraislaand heurde dou bie het Pruisisch dail en hai zal ’s nachts vast over grìns noar Grunnen vlocht wezen. Doar wer hai in Scheem muldersknecht en is traawt mit dochter van zien boas. Laifde was staarker din de wil om onder dainst te goan veur zien voaderland.

Grootvoader aan voader’s kant is joaren kemies west. Hai har der een dagtoak aan om toa te zain dat er niks over grìns tussen Oostvraisland en Grunnen smokkelt wer. Hou tieden din toch veraandern.

Wereld sirrelt aaldoags deur, wat er ook heergoat. Mit het sirreln kommen zoaken oet olle tieden aaltemet weerom.

Tis biezunder om te zain wat dat mit mensken dut, en hou mensken hier zulf een draai aan geven.